سفیر

یمن کشوری باستانی است که از دیرباز به دلیل واقع شدن در موقعیتی ژئواستراتژیک از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است، این کشور همچنین دارای شهرهای تاریخی و مهمّ زیادی است.

شهر "صنعا" به عنوان مهمترین شهر یمن مرکز استانی به همین نام و یکی از قدیمی‌ترین پایتخت‌های دنیا است. این شهر مرکز سیاست و تجارت جمهوری یمن است؛ از دیگر شهرهای یمن "مأرب" مشهورترین شهر یمن باستانی است که شرق صنعا واقع شده و پایتخت قدیمی حکومت‌های "سبا" و ملکة سبا "بلقیس" بوده است.

یکی از مراکز اصلی در یمن شهر صعده است که نقش مهم و عمده‌ای را در دوران اسلامی ایفا کرده و به منزلة توقف‌گاه حجاج و تجّار عازم مکّه شناخته می‌شده؛ این شهر مرکز حکومت امام الهادی (اوّلین امام زیدی‌های یمن) بوده.

دیگر شهر مهم یمن عدن مرکز استان عدن است که مرکز اقتصادی و تجاری یمن محسوب می‌شود؛ عدن نیز شهری باستانی است که مرکز استراتژیک یمن محسوب می‌شود و اکنون مهم‌ترین گذرگاه طبیعی دریای عرب و اقیانوس هند بوده و گذرگاه مهمی برای دریای سرخ است.

مردم یمن از اقوام سامی و عرب قحطانی هستند؛ عرب قحطانی مادر و ریشه عربیت است؛ بااین وجود تمام یمن عرب نیستند و هرچند مردمی که در بخش شمالی (یمن شمالی) زندگی می‌کنند، عرب هستند، ولی در بخش جنوبی از سال‌ها قبل اقلیّت‌های دیگری از کشورهای هندوستان،‌ پاکستان، سومالی،‌ اریتره و اتیوپی مهاجرت کرده‌اند.

زندگی اجتماعی در یمن قبایلی است و قبایل زیادی در این کشور زندگی می‌کنند که به بزرگ آنها "شیخ" می‌گویند و زمانی که قبایل متعددی تحت ریاست یک "شیخ المشایخ" باشد تشکیل قبیله بزرگی را می‌دهد؛ از مهم‌ترین قبایل یمن دو قبیله بزرگ "حاشد" و "بکیل" است که قبایل دیگری را تحت فرمان خود دارند.

این کشور در میان دو دریای مهم قرار دارد که و از لحاظ استراتژیکی اهمیّت ویژه‌ای به آن داده است؛ تنگه "باب المندب" در بخش شمال غربی و شامل شرقی به یمن می‌رسد و واقع شدن بین دریای سرخ و اقیانوس هند این کشور را نزدیک‌ترین آبراه بین شرق و غرب کرده است؛ جزیره مهم و استراتژیکی "بریم" یمن را قادر به کنترل دریای سرخ کرده و حتّی آنها می‌توانند به وسیله این تنگه باب المندب را مسدود کنند.

اهمیّت یمن تنها به دلیل تنگه باب المندب نیست و عوامل دیگری نیز این سرزمین را استراتژیک کرده است؛ نزدیکی این کشور به شاخ آفریقا خود یکی از عوامل تاثیرگذاری این کشور است.

"نجران" در عربستان سعودی دارای مرزهای مشترکی با شمال یمن است و این در حالی است که حفظ امنیّت این منطقه برای عربستان سعودی از نظر تولید و صدور نفت دارای اهمیّت بسیار است و دلیل حمایت این کشور از سلطنت‌طلبان یمن در طول سال‌های 70-1962 در برابر جمهوری‌خواهان این کشور نیز همین ترس از به‌هم خوردن تسلط آنها در این منطقه بود.

یمن و عربستان علاوه بر اختلافات بر سر تقسیم‌بندی مرزی، کشف نفت نیز در مرزهای مشترک دو کشور نیز موجب درگیری‌هایی بین آنها شده و دولت عربستان سعودی در صدد ضمیمه کردن مناطق نفت‌خیز یمن به خاک خود است.

دارا بودن سواحل طولانی در دریای سرخ و دریای عرب و به تبع آن وجود بنادر مهمّی مانند عدن، حدید و فحاء به اهمیّت استراتژیکی یمن افزوده و این کشور با دارا بودن سواحل طولانی در دریای سرخ و دریای عرب می‌تواند برای سرمایه‌گذاری جهت صید ماهی سودمند باشد.

علاوه بر موقعیت سرزمینی یمن، دارای منابعی است که تاکنون به علّت فقر مالی شدید و جنگ‌های طولانی با استعمارگران و سپس جنگ‌های ممتد داخلی، فرصت استفاده و بهره‌برداری از آنها را نیافته است که در صورت اتحصال می‌تواند بر اهمیت این کشور بیفزاید.

وجود آثار باستانی و مناطق طبیعی بی‌نظیر، در صورت امنیّت این کشور می‌تواند در زمینة سرمایه‌گذاری برای صنعت توریسم مفید باشد.

در اینجا لازم به ذکر است که یمن از دیرباز بازار اسلحه بوده و از آنجایی که در مسیر تجارت شرق و غرب قرار دارد همواره دسترسی به اسلحه در این کشور سهل الوصول بوده است؛ البته گفتی است براساس تفکر زیدیه در این کشور که معتقد است باید برای قیام قائم آل‌محمد همواره مسلح بود باعث شده براساس آمار غیررسمی این کشور بعد از ایالات متحده دارای بیشترین تعداد اسلحه نسبت به جمعیت خود باشد.

از نظر تاریخی یمن در دوره خسرو انوشیروان با پیروزی ایران در رقابت‌های میان ایران و روم بر جنوب عربستان در سال ۵۹۸-۵۹۷ میلادی به تصرف ایران در آمد و تا ظهور اسلام تابع حکومت ایران بود.

دین رسمی یمن، اسلام است و تاریخ حضور اسلام در این کشور به زمانی بر می‌گردد که امیرالمومنین (ع)، به عنوان دعوت کننده مردم یمن به این دین، از سوی پیامبر (ص) به یمن فرستاده شد و به همین دلیل علوی بودن اسلام مردم یمن، پذیرش سهل و روان و بدون درگیری این دین در آن مقطع توسط مردم یمن و استقبالی که از امیرالمومنین (ع) صورت گرفت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.هرچند دین مردم یمن اسلام است اما سایر ادیان نیز باوجود در صد بسیار اندک در این کشور از آزادی برخوردارند؛ اکثریت جمعیّت یمن را مسلمانان تشکیل می‌دهند.

زیدیّه ۴۲ درصد جمعیت یمن را داراست که بیشتر در نواحی کوهستانی در یمن شمالی سکونت دارند؛ اهل تسنّن که اکثرا شافعی مذهبند در حدود نیمی از جمعیّت این کشور را تشکیل می‌دهند و همچنین تعدادی از پیروان فرقة اسماعیلیه در یمن هستند که در منطقة کوه حراز" نزدیک صنعا و همچنین در مناطق "وادی ظهر" و "نجران" زندگی می‌کنند؛ مسیحیت و هندوئیسم نیز از دیگر ادیان این کشور است.

در ابتدای سال 122 ق. و با قیام زید فرزند امام سجاد (ع) و برادر امام باقر(ع) که متاسفانه در ظاهر منجر به شکست شیعیان و جناب زید و یارانش منجر شد یمن وارد زمان جدیدی شد و با شهادت جناب زید، دوباره حادثه عاشورا البته در ابعادی متفاوت تکرار شد؛ قیام زید الگویی شد برای عده‌ای از علویان تا راه وی را ادامه دهند.عقاید زیدیه تا سه امام با دیدگاه شیعیان نزدیک است و از آن به بعد هر کدام از فرزندان حضرت زهرا (س) چه حسنی و چه حسینی که مجتهد، عادل و شجاع باشد و حاضر شود در راه خدا به میدان بیاید، مبارزه کند و حکومت را در دست بگیرد، می‌تواند امام زیدیه باشد.

در زمان خلافت مأمون، خلیفة عباسی در یمن شورشی رخ داد و وی یکی از سرداران خود به نام محمّد بن عبدالله بن زید را برای سرکوبی این شورش به یمن اعزام کرد. این شخص سلسلة زیدیه را در یمن تأسیس کرد. اوّلین امام زیدی‌های یمن که پایه‌گذار حکومت شیعه بود، امام الهادی یحیی بن حسین بود و بعد از او نیز 66 امام به حکومت رسیدند که آخرین آنها "البدر" بود؛ زیدی‌ها جمعاً 1100 سال در این کشور حکومت کردند.

در قرن شانزدهم بود که ترکان عثمانی شمال و غرب یمن را اشغال کردند و تا 1911، زمانی که امام یحیی استقلال یمن (شمالی) را به دست آورد، اخراج نشدند؛ در جنوب یمن نیز در سال 1839 انگلستان، عدن را به صورت پایگاهی در مسیر دریایی هند به دست آورد و به تدریج 20 سلطان نشین داخلی در این کشور را تحت الحمایه کرد.در سال 1959 زمانی که انگلستان فدراسیونی متشکل از سلطان نشین‌های فئودال در شهر عدم ایجاد کرد و  تنش را در این سرزمین افزایش داد.

در سال 1962 در یمن (شمالی) جمهوری خواهان انقلاب کردند و از 1963 تا 1970 جنگ داخلی خونینی بین شمالی‌ها و یمن جنوبی که در دست سلطنت‌طلبان بود درگرفت که در آن جمهوری‌خواهان شمال که توسط "عبدالناصر" رئیس‌جمهور مصر حمایت می‌شدند بر سلطنت‌طلبانی که توسط عربستان سعودی پشتیبانی می‌شدند فائق آمدند.

در ادامه یمن جنوبی مارکسیست که با شوروی هم پیمان بود با یمن شمالی به کرات درگیرهایی بسیاری را داشتند اما از هم‌پاشی رژیم‌های کمونیست در اروپای شرقی و قطع کمک‌های فراوان شوروی از سال 1989 تا 1990 سقوط اقتصاد ضعیف یمن جنوبی را تسریع کرد و در مه 1990 دو کشور منجر به اتحاد دو کشور شد.

اهمیت ژئوپلیتیکی باب المندب:

باب المندب تنگه ای است که بسیاری از تانکرهای نفتی به مقصد آمریکا و اروپا از آن عبور می کنند.از سوی دیگر امنیت یک موضوع نگران کننده در باب المندب به شمار می رود که همراه با کانال سوئز و تنگه هرمز، یکی از شریان های حیاتی انتقال نفت به شمار می رود. برخی مقامات غربی ادعا می کنند ایران می تواند با استقرار نیروی نظامی در این منطقه انتقال نفت را با مشکل مواجه کند. پیش از این نیز تهران تهدید هایی را در مورد مسدود کردن تنگه هرمز مطرح کرده بود و در صورتی که باب المندب نیز به آن اضافه شود، مسیر عبور 22 درصد از منابع نفتی جهان، سد خواهد شد .